De stadsarcheoloog van Kampen

Gepubliceerd op vrijdag 3 augustus 2018 17:24 door Piet Bergstra (tekst en foto's)

Misschien hebben jullie er wel eens van gehoord: de stadsarcheoloog. Maar wie is dat, waar zit hij en wat doet hij? Dat vroegen wij ons ook af dus bracht ik hem een bezoek om antwoord te krijgen op deze en andere vragen.

 

De stadsarcheoloog van Kampen is Alexander Jager. Sinds 2000 werkt hij bij de gemeente Kampen maar hij is al 32 jaar actief in de archeologie. Zijn bureau is gevestigd achterin de Stadskazerne, vanwaar hij uitzicht heeft op de Buiten Nieuwstraat.  Dat mag wat kosten. Maar dan heb je ook wat. Want een verhuizing van de Molenstraat naar dit (moderne) onderkomen was een zeer grote maar ook nodige stap. Het binnenklimaat wordt hier geregeld. Goed voor alle kostbare stukken. Leuke bijkomstigheid: bij deze buitentemperaturen is het binnen lekker vertoeven. 

De stadsarcheoloog Alexander Jager
De stadsarcheoloog Alexander Jager

Alexander staat mij al op te wachten in de centrale hal. Na een korte kennismaking lopen we via een lange glazen gang richting zijn werkruimte. Het is er behoorlijk aan de temperatuur in deze gang met al dat glas (en koud in de winter aldus Alexander). Als we de gang eenmaal verlaten hebben en het werkdomein van Jager binnengaan, daalt de binnentemperatuur aangenaam.

 

Alexander vertelt over zijn taken binnen de gemeente: “Mijn taak is drieledig: ik ben verantwoordelijk voor het depot. Daarnaast doe ik in voorkomend geval onderzoek aan gevonden objecten. Zelf opgraven doen wij niet. Dat doet Zwolle, daar hebben wij een samenwerking mee. Wijzelf hebben daarvoor geen licentie. Tenslotte adviseer ik het college van b&w op het gebied van archeologie. Ik ben als coördinator van het gemeentelijk archeologisch beleid, ook contactpersoon en vertegenwoordiger van het bevoegd gezag op het gebied van archeologische monumentenzorg. Bij dat laatste hoort bijvoorbeeld ook het adviseren van vergunningaanvragen op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling”. 

De werkruimten zijn groot en overzichtelijk. Maar de bureaus geven een indruk dat er nog erg veel werk ligt te wachten. “Dat klopt. We zijn op dit moment bezig om alles te digitaliseren zodat dit alles ook gedeeld kan worden. Het resultaat van tweehonderd onderzoeken moet worden ingevoerd: van een grote potscherf tot de kleinste metalen gesp. Dat digitaliseren kost enorm veel tijd. Een voorwerp moet eerst worden ingevoerd in een computersysteem waarbij het uitgebreid omschreven  wordt. Daarnaast moet het worden gefotografeerd, verpakt en opgeslagen“, aldus de archeoloog. Het doel ervan is het duurzame behoud van informatie van (opgegraven) archeologische vindplaatsen voor toekomstig onderzoek en ‘beleving’ van het cultureel erfgoed voor het publiek en wetenschappers. “Het mooiste zou zijn om de vele voorwerpen die we hebben in de toekomst tentoon te kunnen stellen aan het publiek”

 

Daarnaast bestaat er een archeologische waarden- en verwachtingskaart van de gemeente Kampen. Deze kaart geeft nauwkeurig weer wat de ‘verwachte dichtheid aan archeologische resten’ is. Ook deze kaart moet ook weer worden bijgewerkt. Want er is ondertussen alweer het een en het ander gebeurd in (de grond van) Kampen. Kortom, Alexander hoeft zich nog niet te vervelen.

Alle voorwerpen worden beschreven en gefotografeerd.
Alle voorwerpen worden beschreven en gefotografeerd.

Maar dat geldt ook voor Pauline Kaan. Zij is de depotbeheerder (vandaag niet aanwezig) en houdt zich bezig met het fotograferen en digitaliseren van de voorwerpen. Naast het depot van archeologische vondsten is ook het gemeentelijk archief en het stedelijk depot hier ondergebracht. Bij het digitaliseren van de inventaris is men begonnen met de oudste voorwerpen. Inmiddels is men aan het werk met de resultaten van opgravingen uit 1950. Zo’n 5% staat in het systeem. Elke scherf is van groot wetenschappelijk belang maar niet elk voorwerp zal worden gepubliceerd. Van (oorsprong) een aantal dezelfde scherven worden allemaal gedocumenteerd maar alleen de besten gepubliceerd. Ook is er nog een stagiair werkzaam. Hij houdt zich bezig met het digitaliseren van de rapporten.

Er is een samenwerking op het gebied van de archeologie tussen Kampen en Zwolle. Het doel van deze samenwerking is om de archeologische opgravingsexpertise van de gemeente Zwolle ook in te kunnen zetten in de gemeente Kampen. Daarbij wordt ook bijgedragen aan het vergroten van het inzicht in de regionale archeologische informatie en in de samenhangende bewoningsgeschiedenis van dit gebied.

 

Eén van de grote toekomstige uitdagingen voor de archeologische vakwereld is het betrekken van geïnteresseerd publiek bij opgravingen, documentatie en collectiewerk. Archeologische opgravingen kunnen rekenen op draagvlak bij het grote publiek. Vrijwilligers moeten mogelijkheden hebben om te helpen bij opgravingen en depotwerk. Hiervoor heeft de gemeente, in samenwerking met de vereniging Jan van Arkel, een werkgroep opgezet.

 

Een bezoek aan het depot levert een mooi overzicht op van wat er zoals is opgegraven in de loop der jaren. Grote ladekasten en stellingen komen uit het oude stadsarchief. “Dat vind ik geen enkel probleem. De ladekasten zijn zelfs brandbestendig. Wij kunnen ze prima gebruiken voor het opbergen van het kleinere spul”. De rondleiding geeft een duidelijk beeld van wat er in de afgelopen jaren is opgegraven. 

Door de wijziging van de Monumentenwet 1988 op 1 september 2007 met de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz) zijn gemeenten zélf verantwoordelijk voor het archeologisch erfgoed binnen hun gemeentegrenzen. Archeologie is door het van kracht worden van de nieuwe wet een verplicht onderdeel van het ruimtelijk besluitvormingsproces geworden. We hebben nu zelfs een wethouder Archeologie.

 

Gemeenten hebben daardoor de belangrijke taak om het archeologisch belang af te wegen tegen alle andere belangen die een rol spelen in dit proces. Zij moeten rekening houden met mogelijke archeologische waarden bij het opstellen van een nieuw bestemmingsplan of bij aanpassing/actualisering van een bestaand bestemmingsplan. Zij heeft de mogelijkheid om bij het afgeven van bouw-, aanleg- en sloopvergunningen archeologisch onderzoek te eisen. 

 

Om het archeologiebeleid uit te kunnen voeren op het door de wet verlangde niveau moet de  gemeente zich verzekeren van gekwalificeerde archeologische kennis, van continuïteit van kennis en inzet. Met een archeoloog en een depotbeheerder heeft de gemeente dit in huis.